rzeźba ceramiczna · 2023

Portret Mariusza

„Portret Mariusza” powstał w ciągu dziewięciu dni, wyłaniając się etapami z wysokiej, pustej formy ceramicznej. Tors został ukształtowany uderzeniami młotka od wewnątrz, a dopiero podczas pracy nad głową bryła zyskiwała indywidualne rysy i charakter modela. Presja czasu i szybko wysychająca glina nadały pracy rytm kolejnych sprawdzeń, zapamiętywania oraz korekt; podobieństwo powstało więc nie przez ciągłe kopiowanie, lecz poprzez wielokrotne odtwarzanie kształtów i odległości.

Rok
2023
Rodzaj
rzeźba ceramiczna
Materiał i technika
nieszkliwiona glina szamotowa o grubym uziarnieniu
Wymiary
wysokość: 98 cm; szerokość: 70 cm; głębokość: 42 cm
Model
Mariusz Pacholak
Na zadaszonym tarasie, na drewnianym stole, stoi niemal metrowe, jasne popiersie Mariusza. Zwartą bryłę rozszerzającą się ku podstawie tworzą szeroki tors, osadzona wysoko twarz i długie włosy spływające po obu stronach. Nieszkliwiona powierzchnia jest chropowata i lekko niejednolita; w tle widać drewnianą konstrukcję tarasu i zieleń drzew.
„Portret Mariusza” po wypale. Fot. Mariusz Pacholak.

O pracy

Przez dziewięć dni pracowałam nad niemal metrową rzeźbą. Zaczęłam od wysokiej, pustej w środku formy ceramicznej budowanej jak naczynie. Następnie uderzeniami młotka od wewnątrz wyprowadziłam z niej kształt szerokiego torsu. Portret nie powstawał od twarzy ani z narzutu. Człowiek wyłaniał się stopniowo z konstrukcji pomyślanej od początku jako pusta.

Najbardziej intensywna praca z Mariuszem zaczęła się przy głowie i miała rytm krótkich, skupionych sprawdzeń. Kiedy potrzebowałam rozpoznać rysy, kształt albo odległości, wracałam do jego twarzy, zapamiętywałam układ i przenosiłam go w glinę. Potem ponownie porównywałam i korygowałam formę.

Upał przyspieszał wysychanie i kurczenie gliny. Gdy poszczególne partie schły nierównomiernie, zmieniały się proporcje twarzy, dlatego czas pomiędzy sprawdzeniem a korektą miał znaczenie. Czułam się jak połączenie skanera i drukarki 3D, ale proces nie był ciągły: przebiegał seriami krótkich rozpoznań, zapamiętywania i pracy w materiale.

Między Mariuszem a gliną stale pracowała moja pamięć przestrzenna. Nie kopiowałam powierzchni mechanicznie, lecz za każdym razem rekonstruowałam układ cech, które rozpoznawałam jako jego. Być może właśnie w tym, co z kolejnych sprawdzeń zachowywałam i wzmacniałam, podobieństwo nabrało indywidualnej wyrazistości. Największą satysfakcję daje mi to, że ludzki oryginał sam odnajduje w rzeźbie własny charakter.

Od pustej formy do portretu

Sześć kadrów prowadzi od pustej konstrukcji przez kształtowanie torsu i okresowe sprawdzanie rysów modela do gotowej surowej formy.

W pracowni Magdalena, ubrana w zielony fartuch, stoi po prawej stronie wysokiej, szarej formy z gliny i metalowym narzędziem opracowuje jej górną krawędź. Szeroki otwór odsłania puste wnętrze. Bryła jest obła i nieregularna, pokryta śladami cięcia oraz modelowania; na stole obok leży gumowy młotek.
Początek modelowania: pusta w środku forma ceramiczna. Fot. Mariusz Pacholak.
Duża gliniana skorupa stoi pionowo na obrotowym stole. Dół jest szeroki i zaokrąglony, na froncie zaczynają zaznaczać się wypukłości torsu, a górna część pozostaje otwarta. Magdalena pochyla się zza bryły, trzymając jedną rękę wewnątrz, a drugą na jej boku. W tle dwie osoby pracują nad inną rzeźbą.
Kształtowanie torsu od wewnątrz pustej formy. Fot. Mariusz Pacholak.
Ogromna, jeszcze wilgotna gliniana głowa wypełnia środek kadru. Po lewej Magdalena dotyka jedną dłonią ust i brody portretu; drugą wyciąga nad rzeźbą i przykłada do ust stojącego po prawej Mariusza, sprawdzając ich zarys. Twarz modela i modelowana twarz są widoczne równocześnie.
Sprawdzanie zarysu ust modela przed korektą modelowanej głowy. Fot. Weronika Altamer.
Rozwinięta gliniana rzeźba jest pokazana z boku. Ma już wyraźną twarz z długim nosem, mocnym podbródkiem i pasmami włosów schodzącymi na szeroki tors. Magdalena pochyla się po lewej i obiema dłońmi wygładza dolną partię bryły. Powierzchnia pozostaje wilgotna, szara i pełna drobnych śladów modelowania.
Modelowanie dolnej partii niemal ukończonego portretu. Fot. Mariusz Pacholak.
Gotowa, niewypalona rzeźba stoi frontalnie na drewnianym stole. Wysoka, zwarta bryła rozszerza się ku dołowi; twarz o neutralnym wyrazie jest osadzona między długimi pasmami włosów, które przechodzą w szeroki tors bez wyodrębnionych ramion. Szarobrązowa powierzchnia jest nierówna, miejscami wygładzona, miejscami porysowana narzędziami.
Gotowa surowa forma przed wypałem. Fot. Mariusz Pacholak.
W pracowni za gotową surową rzeźbą stoją Mariusz po lewej i Magdalena po prawej. Monumentalne popiersie na pierwszym planie zasłania dolną część ich sylwetek; Magdalena opiera dłoń przy włosach portretu. Długie włosy, szeroką twarz i proporcje rzeźby można bezpośrednio zestawić z wyglądem modela.
Mariusz Pacholak i Magdalena Rutkowska przy gotowym surowym portrecie. Fot. Mariusz Pacholak.

Twarz po wypale

Bliskie ukośne ujęcie jasnej, wypalonej rzeźby obejmuje głowę i górną część torsu. Profil tworzą długi nos, wyraźny policzek, szerokie usta i mocny podbródek; długie włosy układają się w grube pasma spływające po boku bryły. Boczne światło wydobywa ziarna szamotu, zagłębienia i ślady narzędzi.
Portret po wypale, bliski widok ukośny. Fot. Mariusz Pacholak.
Frontalne zbliżenie jasnej twarzy po wypale. Brwi i powieki są lekko asymetryczne, oczy wąskie, nos długi, a szerokie usta zamknięte. Długie włosy opadają po obu stronach i łączą głowę z masą torsu. Matowa, porowata powierzchnia zachowuje drobne nierówności, rysy i widoczne ziarna szamotu.
Portret po wypale, zbliżenie frontalne. Fot. Mariusz Pacholak.

Zdjęcie w powiększeniu

Zdjęcie