instalacja · 2023

Test Lustra

„Test Lustra” jest dwustronną instalacją, w której jedna strona stanowi lustrzane odbicie drugiej. Drewniana rama obejmuje twarde bryły otulone dzianiną, elastyczne rury pokryte włochatą przędzą oraz jasnoszary tiul, który częściowo rozprasza granice form. Praca pozwala porównywać informacje zdobywane wzrokiem i dotykiem, podważając przekonanie, że jeden zmysł może stanowić uniwersalną miarę samoidentyfikacji.

Rok: 2023
Rodzaj: instalacja
Materiał i technika: technika własna; drewno, dzianiny dziewiarskie wykonane ręcznie na okrągłych warsztacikach, styrodur, elastyczne rury PCV, tiul
Wymiary: wysokość: 85 cm; szerokość: 60 cm; głębokość: 10 cm

Frontalny widok pionowej instalacji w prostokątnej ramie z jasnego, surowego drewna. W prawym górnym narożniku znajduje się duża wrzosowa bryła prostokątna pokryta gęstą dzianiną, a w lewym dolnym — mniejsza, intensywnie zielona. Pomiędzy nimi biegną trzy grube, włochate formy rurowe. Biała wychodzi z górnego lewego narożnika, opada i szerokim łukiem przecina środek. Czarna biegnie niżej i skręca ku prawemu dolnemu narożnikowi. Beżowobrązowa otacza częściowo zieloną bryłę. Przestrzenie pomiędzy formami wypełniają cienkie, półprzejrzyste warstwy jasnoszarego tiulu, miejscami zebrane w miękkie, pieniste kłęby. Materiał prześwituje, lekko oplata sąsiednie elementy i rozprasza ich wyraźne granice. — „Test Lustra”, strona A. Fot. Mariusz Pacholak.

O pracy

Tworząc „Test Lustra”, odwołałam się do eksperymentu stosowanego do badania samoświadomości ludzi i innych zwierząt. W jego klasycznej wersji ocenia się, czy badana istota rozpoznaje siebie w odbiciu i reaguje na znak umieszczony na jej ciele, widoczny jedynie w lustrze. Metoda ta opiera się jednak na założeniu, że wzrok odgrywa dominującą rolę w procesie samoidentyfikacji. U wielu gatunków większe znaczenie mają inne zmysły, dlatego negatywny wynik może ujawniać przede wszystkim ograniczenia samego testu, a nie granice świadomości badanego zwierzęcia.

Nie chciałam poprzestać na zilustrowaniu tej krytyki. Dwustronną pracę przeznaczyłam zarówno do oglądania, jak i poznawania dotykiem. Twarde bryły ze styroduru zostały otulone miękką dzianiną, a elastyczne, żebrowane rury PCV — włochatą przędzą. Pomiędzy nimi rozciąga się jasnoszary tiul, który przepuszcza światło, tworzy cienie i częściowo zaciera granice kształtów. Wzrok rejestruje kolory, prześwity i głębię; dłonie rozpoznają twardość, sprężystość, żebrowanie oraz różnice faktur. Żaden z tych sposobów poznania nie zostaje uznany za nadrzędny ani wystarczający sam w sobie.

„Test Lustra” pyta więc nie tylko o to, czy zwierzę rozpoznaje siebie w odbiciu. Pyta również, kto ustanawia warunki takiego rozpoznania i dlaczego właściwa człowiekowi hierarchia zmysłów miałaby być miarą samoświadomości innych istot.

Druga strona

Przeciwna strona zachowuje te same elementy, lecz odwraca ich układ jak odbicie w lustrze.

Frontalny widok przeciwnej strony instalacji. Układ form stanowi lustrzane odwrócenie pierwszej strony: duża wrzosowa bryła znajduje się w lewym górnym narożniku, a mniejsza zielona — w prawym dolnym. Biała włochata rura wychodzi przy górnej prawej krawędzi, opada i zawraca szerokim łukiem w lewo. Czarna biegnie poziomo przez dolną część środka, a następnie skręca w dół przy lewej krawędzi. Beżowobrązowa forma zakreśla łuk nad zieloną bryłą. Jasnoszary tiul przepływa pomiędzy elementami cienkimi, półprzejrzystymi warstwami, tworząc delikatne spiętrzenia i lekkie, pieniste skupiska. Prześwity pozwalają dostrzec nakładające się formy oraz przestrzeń wewnątrz ramy. — „Test Lustra”, strona B — lustrzane odwrócenie układu. Fot. Mariusz Pacholak.

Ciało i skala

Dwa kadry pokazują rzeczywistą wielkość instalacji oraz dostępność obu jej stron.

Magdalena Rutkowska trzyma pionowo przed sobą dużą drewnianą ramę, obejmując dłońmi jej boczne krawędzie. Górna listwa sięga poniżej jej oczu, a dolna — mniej więcej do kolan, dzięki czemu fotografia pokazuje skalę instalacji. Widoczna jest strona z wrzosową bryłą w prawym górnym narożniku i zieloną w lewym dolnym. Pomiędzy nimi wiją się biała, czarna i beżowobrązowa włochata rura. Otaczają je lekkie, półprzejrzyste warstwy jasnoszarego tiulu, zebrane miejscami w delikatne, pieniste kłęby. Nad górną listwą widać część twarzy Magdaleny, a pod ramą fragment czarnej spódnicy w kolorowy kwiatowy wzór. — Magdalena Rutkowska trzymająca „Test Lustra”, strona A. Fot. Mariusz Pacholak.

Magdalena Rutkowska stoi za ustawioną pionowo instalacją i trzyma ją obiema rękami za boczne listwy drewnianej ramy. Fotografia pokazuje przeciwną stronę pracy oraz jej wielkość w odniesieniu do ciała autorki. Wrzosowa bryła zajmuje lewy górny narożnik, a jasnozielona znajduje się u dołu po prawej. Biała włochata rura tworzy szeroki łuk w górnej połowie, czarna przecina niższą część kompozycji, a beżowobrązowa owija się ponad zieloną bryłą. Pomiędzy elementami prześwitują cienkie warstwy jasnoszarego tiulu, układające się w lekkie, pieniste skupiska i łagodnie zacierające granice form. Twarz Magdaleny jest widoczna ponad górną listwą ramy. — Magdalena Rutkowska trzymająca „Test Lustra”, strona B. Fot. Mariusz Pacholak.

Historia wystawiennicza

Percepcje — Eco Make 2023

Akademickie Centrum Designu w Łodzi, 6–31 października 2023 roku; wernisaż odbył się 12 października.

Jasne wnętrze galerii z drewnianą posadzką. Po lewej stronie „Test Lustra” jest podwieszony na dwóch cienkich linkach przy bocznej płaszczyźnie białego filara. Instalacja rzuca na ścianę wyraźny cień; widoczne są wrzosowa i zielona bryła, włochate rury oraz lekki, półprzejrzysty tiul przechwytujący światło pomiędzy formami. Obok pracy stoi bokiem Magdalena Rutkowska w ciemnozielonej bluzce, czarnej spódnicy i z bordową torebką przewieszoną przez ramię. Na pierwszym planie znajduje się Pinot, czarny, długowłosy pies w uprzęży, oddalony od instalacji i zwrócony w stronę dolnej krawędzi kadru. W głębi widać przejście do kolejnej sali. — „Test Lustra” na wystawie „Percepcje — Eco Make 2023”; Magdalena Rutkowska i Pinot. Fot. Mariusz Pacholak.